Abu Zajd Kaszani
Abu Zajd Kaszani, pers. ابوزید کاشانی (albo: Abu Zajd Ibn Mohammad Ibn Abi Zajd), floruit 26 marca 1186 do 1219 w Kaszanie – najsłynniejszy ceramik średniowiecznego Iranu, pracujący w dwóch najkosztowniejszych ceramicznych technikach, emalii (pers. minai) i lustrze, który pozostawił po sobie największą liczbę sygnowanych dzieł[1].
Znanych jest co najmniej piętnaście kafli i naczyń sygnowanych przez Abu Zajda[2], datowanych na okres od 26 marca 1186 do 1219. Jego najwcześniejszym znanym dziełem jest emaliowana misa znajdująca się w Metropolitan Museum of Art (zobacz ilustracja)[1], jeden z pierwszych przykładów ceramiki minai , w związku z czym przypisuje mu się całą grupę[3]. Abu Zajd jest jednak najlepiej znany ze swojej ceramiki malowanej lustrem[2]. Jak zauważył Oliver Watson , emaliowana misa ze 1186 jest zbyt wyrafinowanym dziełem sztuki by być pierwszym tworem Abu Zajda, który musiał wykonać wcześniejsze prace, o których nic nie wiemy. Watson wyróżnił trzy style dekoracji ceramiki malowanej lustrem pochodzącej z Kaszanu – monumentalny, wywodzący się z wcześniejszych dzieł wytwarzanych w Egipcie i Syrii, miniaturowy i kaszański[a]. Emaliowana misa ze 1186 jest w stylu miniaturowym, oczywiście inspirowanym przez ilustracje iluminowanych rękopisów. Wydaje się, że Abu Zajd był kluczową postacią odpowiedzialną za rozwinięcie w latach 80. XII wieku stylu miniaturowego, ponieważ był twórcą emaliowanych mis datowanych na lata 1186 i 1187 (zobacz ilustracje), jak również zachowanej we fragmentach wazy malowanej lustrem datowanej na 1191[4].
Te dwa style zostały następnie zastąpione przez styl kaszański, zaprojektowany specjalnie w celu pokazania pełni możliwości techniki malowania lustrem. Pierwszy datowane dzieło w stylu kaszańskim pochodzi ze września 1199 i od tego momentu wszystkie datowane dzieła malowane lustrem są w stylu kaszańskim, łącznie z kilkoma pracami sygnowanymi przez Abu Zajda[5], któremu przypisuje się rozwinięcie tego nowego rodzaju dekoracji[2]. Być może najsłynniejszym dziełem w stylu kaszańskim jest duży ząbkowany talerz datowany na grudzień 1210 znajdujący się we Freer Gallery of Art (zobacz ilustracja). Był on przedmiotem artykułu Richarda Ettinghausena, który wspólnie z Grace Guest analizował niezwykle złożoną ikonografię konia i siedmiu postaci – pięciu z nich stojących, jednej siedzącej, oraz jednej unoszącej się w stawie rybnym w dolnej egzerdze[6]. Według Olivera Watsona najważniejsze zachowane dzieła Abu Zajda to kafle. Jego najważniejszymi projektami, wykonanymi razem z innym ceramikiem z Kaszanu, Mohammadem-e Abi Taherem (zobacz Abu Taher), były dekoracje komnat grobowych Mauzoleum Fatimy w Komie oraz Sanktuarium Imama Rezy w Meszhedzie. W tych świątyniach jego sygnatury pojawiają się na kaflach fryzu, płytkach okładzinowych w kształcie krzyża, oraz, w Maszhadzie, na dużym mihrabie (zobacz ilustracja), który „jest jego najdoskonalszym dziełem, ukazującym najwyższej jakości kaligrafię, odlewane arabeski oraz malowane rollwerki”[7].
Sygnatury Abu Zajda pozwalają stwierdzić, że wywodził się z ważnej rodziny sajjidów (z gałęzi hasanidzkiej) z Kaszanu. Abu Zajd wyraźnie zaznacza, że nie tylko wykonał (amila) ale również udekorował (sana'a) swoje dzieła, „tym samym odróżniając ceramikę od malarstwa i mówiąc nam, że wykonywał jedno i drugie”[8]. Był nie tylko ceramikiem i malarzem, ale również poetą i skrybą, ponieważ czasami umieszczał na naczyniach inskrypcje ze swoimi własnymi wierszami. Częściej jednak, tak samo jak to robili inni ceramicy z Kaszanu, tworzył inskrypcje z wierszami innych poetów[8]. Sygnatury Abu Zajda na dziełach należących do dwóch najważniejszych rodzajów ówczesnej luksusowej ceramiki „są jednym z głównych powodów dla których ceramika emaliowana, tak samo jak malowana lustrem, może być przypisana Kaszanowi”[2].
- Emaliowana misa datowana Muharram 583 (marzec-kwiecień 1187)[9]. Muzeum Brytyjskie
- Duży ząbkowany talerz malowany lustrem datowany Dżumada II 607 (grudzień 1210). Freer Gallery of Art[11]
Uwagi
- ↑ Więcej na temat trzech stylów dekoracji kaszańskiej ceramiki malowanej lustrem zobacz: Ettinghausen, Grabar i Jenkins-Madina 2007 ↓, s. 175–178.
Przypisy
- ↑ a b Blair 2008 ↓, s. 155.
- ↑ a b c d Abu Zayd [Abū Zayd ibn Muḥammad ibn Abī Zayd]. Grove Art Online, 2003. (ang.).
- ↑ Sheila R. Canby: Islamic art V. Ceramics. (e) Enamelled wares.. Grove Art Online, 2003. (ang.).
- ↑ Blair 2008 ↓, s. 156–157.
- ↑ Blair 2008 ↓, s. 157.
- ↑ Blair 2008 ↓, s. 157-158.
- ↑ Oliver Watson: ABŪ ZAYD B. MOḤAMMAD KĀŠĀNĪ. Encyclopædia Iranica, 1983. (ang.).
- ↑ a b Blair 2008 ↓, s. 162.
- ↑ a b Blair 2008 ↓, s. 169.
- ↑ Blair 2008 ↓, s. 170.
- ↑ Blair 2008 ↓, s. 158, 171.
Bibliografia
- Sheila S. Blair. A BRIEF BIOGRAPHY OF ABU ZAYD. „Muqarnas”. 25, s. 155–176, 2008. ISSN 0732-2992. JSTOR: 27811118. (ang.).
- Richard Ettinghausen, Oleg Grabar, Marilyn Jenkins-Madina: Sztuka i Architektura Islamu. 650 – 1250. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, 2007. ISBN 978-83-89899-87-3.